Συχνά, η όψη της μεζούρας έχει την τάση να προκαλεί αρνητικά συναισθήματα, αλλά μήπως ήρθε η ώρα να την κάνουμε σύμμαχό μας;
Γιατί η μέτρηση των περιφερειών είναι ένα πολύ χρήσιμο επιστημονικό εργαλείο για την υγεία σου πολύ πέρα από το αισθητικό κομμάτι;
Ποιές περιφέρειες μετράμε και πως να τις μετρήσεις από το σπίτι σου ανάλογα τους στόχους και πότε;
Πάμε να δούμε.
Οι μετρήσεις των περιφερειών μπορούν να μας βοηθήσουν να ανιχνεύσουμε μια σειρά καταστάσεων που δεν είναι ξεκάθαρα διακριτές αποκλειστικά από το βάρος και το ύψος. Οι περιφέρειες δεν μας δίνουν πληροφορία για την σύνθεση των περιφερειών, δηλαδή το ποσοστό μυϊκής και λιπώδους μάζας τους, παρά μόνο μας δίνουν μια εκτίμηση αυτών όταν συγκρίνονται μεταξύ τους ως αναλογίες.
Ακόμα και αν η ανάλυση σύστασης σώματος με την μέθοδο της βιοηλεκτικής εμπέδησης είναι δυνατόν να εφαρμοστεί αξιόπιστα, η μέτρηση των περιφερειών μπορεί να λειτουργήσει επικουρικά και πιο ορατά για την αξιολόγηση της προόδου.
Μπορούμε, λοιπόν, βάσει διαφόρων ορίων και αναλογιών, να ανιχνεύσουμε και να αξιολογήσουμε τις εξής καταστάσεις και κινδύνους:
Κεντρική VS περιφερική παχυσαρκία
Υπερβάλλον βάρος, εμφανίζεται όταν ο λιπώδης ιστός αυξάνεται παραπάνω από τα φυσιολογικά όρια. Υπέρβαρο θεωρείται ένα άτομο όταν ο Δείκτης Μάζας Σώματος [βάρος/(ύψος)2] είναι άνω του 25, ενώ παχύσαρκο όταν ο ΔΜΣ ξεπερνάει το 30, αντίστοιχα η νοσογόνος παχυσαρκία ορίζεται όταν ο ΔΜΣ είναι άνω των 40. Καλύτερη ανίχνευση μπορεί να σημειωθεί με την χρήση ποσοστών λίπους, καθότι ο ΔΜΣ δεν λαμβάνει υπ’ όψιν του σωματοδομή, με αποτέλεσμα πολύ γυμνασμένα άτομα, να θεωρούνται «υπέρβαρα», και άτομα με φυσιολογικό βάρος αλλά χαμηλή μυϊκή μάζα και υψηλή ποσότητα λίπους να μην ανιχνεύονται (Potter et al., 2025).
Αν το υπερβάλλον βάρος συγκεντρώνεται στην περιφέρεια, δηλαδή στα πόδια και τους γλουτούς («σωματότυπος τύπου αχλάδι»), και βρίσκεται ελάχιστα κάτω από το δέρμα, τότε γίνεται λόγος για αυξημένο υποδόριο λίπος και περιφερικής μορφής παχυσαρκία. Αν το υπερβάλλον βάρος συγκεντρώνεται κυρίως περιμετρικά της μέσης και της κοιλιάς δηλαδή γύρω από τα σπλάχνα, τότε γίνεται λόγος για αυξημένο σπλαχνικό λίπος και κεντρικού τύπου παχυσαρκία («σωματότυπος τύπου μήλο»). (Cabral et al., 2019), (Kobel et al., 2022).
Το υπερβάλλον βάρος, έχει προ-φλεγμονώδη ρόλο αλλά εμπλέκεται και στο ορμονικό προφίλ οδηγώντας στην αύξηση των πιθανοτήτων εμφάνισης πληθώρας νόσων όπως μυοσκελετικών (πχ πόνος στην μέση), μεταβολικών (πχ μεταβολικό σύνδρομο, διαβήτης τύπου 2, μη αλκοολική λιπώδης διήθηση ήπατος κτλ), καρδιαγγειακών (πχ υπέρταση, στεφανιαία νόσος, έμφραγμα κτλ), νευρολογικών και αυτοάνοσων νοσημάτων (πχ αρθρίτιδα) και χρόνιων νόσων σε βάθος χρόνου. Ωστόσο, ο κίνδυνος για όλα τα παραπάνω αυξάνεται δραματικά στην κεντρικού τύπου παχυσαρκία, η οποία μπορεί να ανιχνευτεί με την μέτρηση περιφερειών και κατάλληλη ανάλυση σύστασης σώματος (Cabral et al., 2019), (Kobel et al., 2022).
Την σαρκοπενία
Πρόκειται για μια παθολογική κατάσταση που συνδέεται με την σημαντική απώλεια μυϊκής μάζας. Κύρια συμπτώματα που πηγάζουν από αυτή είναι η απώλεια δύναμης, η αστάθεια, η μυϊκή ατονία, η κόπωση και η κατάπτωση. Παρατηρείται κυρίως κατά την Τρίτη ηλικία. Ωστόσο, μπορεί να είναι άμεσο επακόλουθο χρόνιων ασθενειών που χαρακτηρίζονται από έντονη καταβολική δράση – όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα, οι νόσοι των νεύρων ή ορισμένοι καρκίνοι – ή πιο απλά από την ακραία απώλειας βάρους – όπως κατά τη νευρική ανορεξία, (Liao et al., 2021), (Damluji et al., 2023).
Την σαρκοπενική παχυσαρκία
Η σαρκοπενική παχυσαρκία είναι πολύ σοβαρή κατάσταση, καθώς συνδυάζει τα χαρακτηριστικά αλλά και τα αρνητικά των δύο παραπάνω καταστάσεων – και μειωμένη σκελετική μυϊκή μάζα, και αυξημένη λιπώδη μάζα. Αυτές οι δύο καταστάσεις αλληλό-προάγoνται συνεργιστικά δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο. Η σαρκοπενική παχυσαρκία μπορεί να είναι αποτέλεσμα σοβαρών χρόνιων νόσων ή αποτέλεσμα του τρόπου ζωής στα νεότερα έτη. Οι πιθανότητες εμφάνισης παθολογικών καταστάσεων είναι πιο αυξημένες και από τις παραπάνω καταστάσεις. Οι ανθρωπομετρικές μετρήσεις εδώ διαθέτουν κρίσιμο διαγνωστικό ρόλο (Liao et al., 2021), (Donini et al., 2022).
Πώς χρησιμοποιούνται προγνωστικά οι μετρήσεις των περιφερειών ;
Η αξιολόγηση γίνεται κυρίως με τους δείκτες αναλογίων περιμέτρου μέσης προς περίμετρο ισχίου, της αναλογίας περιμέτρου μέσης προς το ύψος αλλά και της περιμέτρου του βραχίονα που συνιστά έναν αδρό δείκτη μυϊκής μάζας και κατά συνέπεια και δυσθρεψίας. Είναι επίσης δυνατός ο υπολογισμός του σπλαχνικού λίπους από κατάλληλη εξίσωση που έχει επίσης τεράστια διαγνωστική αξία.
Όσο χαμηλότερες οι περίμετροι του βραχίονα και του ισχίου από τα φυσιολογικά όρια που έχουν τεθεί, και αντίστοιχα όσο αυξημένη είναι η περίμετρος μέσης, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες για χρόνια νοσήματα όπως καρδιαγγειακά νοσήματα, υπέρταση, μεταβολικές δυσλειτουργίες ή νόσους, όπως το μεταβολικό σύνδρομο, η αντίσταση στην ινσουλίνη, τον σακχαρώδη διαβήτη, την μη αλκοολική λιπώδη διήθηση ήπατος, δυσλειτουργίες του θυρεοειδή ακόμα και ορισμένους τύπους καρκίνου όπως του παχέος εντέρου (Liao et al., 2021), (Martone et al., 2025).
Αξιολόγηση προόδου ανάλογα τον στόχο
Η πιο συνηθισμένη όμως χρήση αυτών των μετρήσεων είναι για την αξιολόγηση της προόδου της αλλαγής της σωματοδομής για απώλεια βάρους ή/και για την αύξηση της μυϊκής μάζας σε αθλητές.
Η ίδια ποσότητα μυϊκού και λιπώδους ιστού διαφέρει σημαντικά. Όχι μόνο δομικά, ενεργειακά και στην καταπολέμηση ή συμμετοχή στο ισοζύγιο της φλεγμονή, αλλά και στην πυκνότητα και άρα και στον χώρο. Τα ίδια γραμμάρια μυϊκού ιστού και λιπώδους ιστού, θα έχουν εντελώς διαφορετικό όγκο, με τον λιπώδη ιστό, να καταλαμβάνει πολύ περισσότερο χώρο.
Τι σημαίνει αυτό για εσένα; Αν προσπαθείς να χάσεις λίπος, θα δεις πολύ πιο εύκολα διαφορά στις περιφέρειες – και στα ρούχα σου – από ότι στην ζυγαριά. Ενώ αντίθετα, αν προσπαθείς να αυξήσεις τη μυϊκή σου μάζα (περιορίζοντας την αύξηση του λίπους), θα πρέπει να έχεις μεγαλύτερη υπομονή, όχι μόνο γιατί η μυϊκή μάζα «χτίζεται» πιο αργά, αλλά γιατί έχει και μικρότερο όγκο οπότε η διαφορά θα αργήσει να φανεί ακόμα και αν βλέπεις διαφορά στην απόδοσή σου.
Επίσης σε αυτούς τους δύο στόχους θα σε βοηθήσουν και διαφορετικές περιφέρειες.
Μάθε περισσότερα στο άρθρο “Πως και πότε να μετρήσεις την περίμετρο των περιφερειών σου”
References:
Cabral, M., Bangdiwala, S. I., Severo, M., Guimarães, J. T., Nogueira, L., & Ramos, E. (2019). Central and peripheral body fat distribution: Different associations with low-grade inflammation in young adults? Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases, 29(9), 931–938. https://doi.org/10.1016/j.numecd.2019.05.066
Damluji, A. A., Alfaraidhy, M., AlHajri, N., Rohant, N. N., Kumar, M., Al Malouf, C., Bahrainy, S., Ji Kwak, M., Batchelor, W. B., Forman, D. E., Rich, M. W., Kirkpatrick, J., Krishnaswami, A., Alexander, K. P., Gerstenblith, G., Cawthon, P., deFilippi, C. R., & Goyal, P. (2023). Sarcopenia and Cardiovascular Diseases. Circulation, 147(20), 1534–1553. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.123.064071
Donini, L. M., Busetto, L., Bischoff, S. C., Cederholm, T., Ballesteros-Pomar, M. D., Batsis, J. A., Bauer, J. M., Boirie, Y., Cruz-Jentoft, A. J., Dicker, D., Frara, S., Frühbeck, G., Genton, L., Gepner, Y., Giustina, A., Gonzalez, M. C., Han, H.-S., Heymsfield, S. B., Higashiguchi, T., … Barazzoni, R. (2022). Definition and Diagnostic Criteria for Sarcopenic Obesity: ESPEN and EASO Consensus Statement. Obesity Facts, 15(3), 321–335. https://doi.org/10.1159/000521241
Kobel, S., Kirsten, J., & Kelso, A. (2022). Anthropometry – assessment of body composition. Deutsche Zeitschrift Für Sportmedizin/German Journal of Sports Medicine, 73(3), 106–111. https://doi.org/10.5960/dzsm.2022.527
Liao, P.-J., Lin, Y.-C., Ting, M.-K., Wu, I.-W. en, Chen, S.-W., Yang, N.-I., & Hsu, K.-H. (2021). Adverse body measurements are superior to sarcopenia-associated measurements in predicting chronic diseases. Scientific Reports, 11(1), 7749. https://doi.org/10.1038/s41598-021-85316-0
Martone, A. M., Levati, E., Ciciariello, F., Galluzzo, V., Salini, S., Calvani, R., Marzetti, E., & Landi, F. (2025). Impact of waist-to-hip and waist-to-height ratios on physical performance: Insights from the Longevity Check-up 8+ project. Aging. https://doi.org/10.18632/aging.206260
Potter, A. W., Chin, G. C., Looney, D. P., & Friedl, K. E. (2025). Defining Overweight and Obesity by Percent Body Fat Instead of Body Mass Index. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 110(4), e1103–e1107. https://doi.org/10.1210/clinem/dgae341
