Οι αιματολογικές και οι βιοχημικές εξετάσεις καλό είναι να γίνονται μια φορά τον χρόνο κατ’ εξαίρεση νοσήματος όπου θα πρέπει να επαναληφθούν όσες φορές κριθεί απαραίτητο από την ιατρική ομάδα.
Στο πλαίσιο της λήψης ενός ενδελεχούς ιστορικού, πρέπει να δημιουργηθεί μια βάση έναρξης προς την βελτίωση ή την διατήρηση ορισμένων δεικτών, την αποφυγή ανεπαρκειών, την πρόληψη ή βελτίωση πιθανών δυσμενών καταστάσεων (άμεσα ή μελλοντικά), κατά τις μεταβολικές διεργασίες του οργανισμού.
Η ανάλυση των βιοχημικών δεικτών αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της διατροφικής αξιολόγησης καθώς μπορούμε να αποσπάσουμε πληροφορίες για την μεταβολική και την συνολική σου υγεία επί μέρους κάθε δείκτη.
Αν είσαι υγιής και έχεις κάνει πρόσφατα εξετάσεις, μπορείς να τις φέρεις αν είναι εντός εξαμήνου, ειδάλλως καλό θα ήταν να επαναληφθούν.
Απευθύνσου και στον γιατρό σου για την προσθήκη έξτρα εξετάσεων για την πληρέστερη αποτύπωση της κατάστασης της υγείας σου.
Μπορείς να εκτυπώσεις την λίστα των αιματολογικών και βιοχημικών εξετάσεων εδώ.
Γενική αιματολογική εξέταση
Μας δίνει πληροφορίες για τα κύτταρα (αριθμό, μορφολογία κτλ) του αίματος
- Αριθμός ερυθρών αιμοσφαιρίων
- Αριθμός, είδος και ποσοστό λευκών αιμοσφαιρίων
- Αριθμός αιμοπεταλίων
- Ερυθροκυτταρικοί δείκτες
- Αιματοκρίτης (Ht)
- Αιμοσφαιρίνη (Hb)
Κατάσταση Ενυδάτωσης του Οργανισμού
- Νάτριο
Είναι απαραίτητο για την ισορροπία υγρών του σώματος και άρα επηρεάζει και την πίεση, ενώ ο κύριος ρόλος του είναι στην κυτταρική επικοινωνία.
- Κάλιο
Είναι απαραίτητο για την νευρική και μυϊκή λειτουργία – συμπεριλαμβανομένου και της καρδιακής λειτουργίας – ενώ παίζει κομβικό ρόλο στην διατήρηση της οξεοβασικής ισορροπίας.
- Ασβέστιο
Πρόκειται για ένα ιχνοστοιχείο ιδιαίτερα σημαντικό για την επικοινωνία των κυττάρων – και ιδιαίτερα των νευρικών – βοηθάει στην έκκριση ορμονών και ενζύμων, συμμετέχει στην συστολή και διαστολή των αγγείων συμβάλλοντας στην ρύθμιση της πίεσης και φυσικά συμμετέχει στην υγεία των οστών – Το ασβέστιο ορού δεν αποτελεί ένδειξη της υγείας των οστών. Για υποψία οστεοπενίας απαιτείται αξιολόγηση της οστικής πυκνότητας των οστών.
Έλεγχος Λιπιδιμικού προφίλ
Η δυσλιπιδαιμία σχετίζεται άμεσα με τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων.
- Τριγλυκερίδια
Πρόκειται για μεταφορείς λίπους προς τους ιστούς μέσω του αίματος. Αυξημένες τιμές άνω των 150 mg/dl είναι επιβαρυντικές μακροπρόθεσμα.
- Ολική Χοληστερόλη
Εξαρτάται κυρίως από την παραγωγή ενδογενούς χοληστερόλης αλλά και τον συνδυασμό πρόσληψης, απορρόφησης και απέκκρισης της διατροφικής χοληστερόλης. Τα υψηλά επίπεδά της έχουν σχετιστεί με καρδιαγγειακά νοσήματα.
- LDL Χοληστερόλη (κακή)
Η λεγόμενη «κακή χοληστερόλη» είναι στην πραγματικότητα ένας πρωτεϊνικός μεταφορέας χοληστερόλης, που πάνω της βρίσκονται μόρια χοληστερόλης με κατεύθυνση από το συκώτι προς τους ιστούς όπου χρειάζονται για ποικιλία ρόλων όπως παραγωγή ορμονών. Όταν βρίσκεται σε αυξημένα επίπεδα, συσσωρεύεται στα τοιχώματα των αρτηριών και οξειδώνονται ξεκινώντας την διαδικασία της αθηρωμάτωσης και σε βάθος χρόνου της αθηροσκλήρωσης – κύριο παράγοντα κινδύνου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
- HDL Χοληστερόλη (καλή)
Κατά αντιστοιχία, πρόκειται για έναν ακόμα μεταφορέα που επιστρέφει την περίσσεια χοληστερόλης από τους ιστούς προς το ήπαρ. Οι χαμηλές τιμές της αυξάνουν επίσης τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.
- LpΑ λιποπρωτεΐνη
Πρόκειται για ένα μόριο LDL χοληστερόλης συνδεδεμένο με την από-πρωτεΐνη apo-a. Η δράση της οποίας είναι προ-φλεγμονώδης και ανδρογόνος. Αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου από την LDL. Καλό είναι να μετριέται τουλάχιστον μια φορά στην διάρκεια της ζωής κάποιου, καθώς τα επίπεδα της καθορίζονται γενετικά. Αυτό σημαίνει, ότι δεν μπορούν να μεταβληθούν από την διατροφή ή την άσκηση. Ωστόσο, η apo-a (και για πληρέστερη εικόνα και apo-b) αποτελεί σημαντικό δείκτη για το διατροφικό πλαίσιο πρόληψης που θα ακολουθήσουμε.
Έλεγχος μεταβολισμού γλυκόζης
- Γλυκόζη νηστείας
Πρόκειται για το ευρέως γνωστό «σάκχαρο» στο αίμα. Μας βοηθάει να ελέγξουμε και να χειριστούμε κατάλληλα καταστάσεις όπως, η ινσουλινοαντίσταση με οριακά φυσιολογικές τιμές (πχ 98mg/dl) και ο προδιαβήτης (100 -139 mg/dl), ενώ διαβήτης διαπιστώνεται με τιμές άνω των 140 mg/dl και επιβεβαίωση με δοκιμασία ανοχής γλυκόζης και γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c). Καμπύλη γλυκόζης γίνεται συνήθως σε υποψία διαβήτη κύησης.
Αξιολόγηση Κατάστασης Σιδήρου
- Αιματοκρίτης (Ht)
Είναι η εκατοστιαία αναλογία των ερυθρών σε όγκο πλήρους αίματος. Χαμηλά επίπεδα υποδεικνύουν αναιμία. Υπενθυμίζεται ότι πραγματοποιείται στο πλαίσιο της γενικής αίματος.
- Αιμοσφαιρίνη (Hb)
Πρόκειται για το κύριο συστατικό των ερυθρών αιμοσφαιρίων και κύριο φορέα οξυγόνου προς τους ιστούς. Υπενθυμίζεται ότι πραγματοποιείται στο πλαίσιο της γενικής αίματος.
- Φερριτίνη και Σίδηρος ορού
Ο σίδηρος ορού μας δείχνει τον διαθέσιμο σίδηρο αυτή τη στιγμή στον οργανισμό, ο οποίος μπορεί να είναι φυσιολογικός ακόμα και αν τα αποθέματα σιδήρου που αντανακλούνται στην φερριτίνη είναι χαμηλά.
- Τρανσφερίνη
Πρόκειται για την πρωτεΐνη φορέα που ρυθμίζει την απορρόφηση του σιδήρου και αυξάνεται στην σιδηροπενική αναιμία.
Έλεγχος Πρωτεΐνης-Θρέψης
- Αλβουμίνη
Βρίσκεται στο πλάσμα του αίματος ως ελεύθερη πρωτεΐνη και αντικατοπτρ ίζει τις αποθήκες πρωτεΐνης και θρέψης του οργανισμού.
Έλεγχος Νεφρικής Λειτουργίας
- Ουρία / Κρεατινίνη
Πρόκειται για αζωτούχα παραπροϊόντα που θα αποβάλει ο οργανισμός μέσω του νεφρικού και του απεκκριτικού συστήματος. Η ορθές τιμές τους υποδεικνύουν την εύρυθμη λειτουργία του νεφρικού. Δεν προσφέρουν φυσικά την ακρίβεια άλλων μετρήσεων όπως η μέτρηση του σπειραματικού ρυθμού διήθησης (GFR)
Έλεγχος Ηπατικής Λειτουργίας
Πρόκειται για ηπατικά ένζυμα τα οποία αυξάνονται σε περίπτωση ηπατικής βλάβης ή απόφραξης χολλαγείων.
- Οξαλική Τρανσαμινάση (SGOT ή ΑST)
- Πυροσταφυλλική Τρανσαμινάση (SGPT ή ALT)
- γ-Γλούταμυλ-Τρανσπεπτιδάση (γ-GΤ)
Έλεγχος Θυροειδή Αδένα
- Θειροειδοτρόπος ορμόνη (ΤSH)
Το πρώτο διαγνωστικό βήμα ελέγχου της θυροειδικής λειτουργίας, είναι η μέτρηση της THS. Αν είναι αυξημένη, τότε ο θυροειδής υπολειτουργεί (υποθυροειδισμός) και για αυτό ο οργανισμός παράγει περισσότερη TSH σε μια προσπάθεια να αναγκάσει τον θυροειδή να παράξει περισσότερη Τ3 και Τ4 και να εξισορροπήσει τα επίπεδά τους. Κατά αντιστοιχία, χαμηλά επίπεδα TSH, δείχνουν ότι ο θυροειδής υπερ-λειτουργεί (υπερθυροειδισμός) ή υπάρχει κάποιο πρόβλημα στην υπόφυση όπου και δεν παράγεται αρκετή ΤSH (δευτερογενής υποθυρεοειδισμός).
Έλεγχος Φλεγμονής
- C Aντιδρώσα Πρωτεΐνη (CRP)
Πρόκειται για πρωτεΐνη του αίματος που υποδεικνύει οξεία φλεγμονή καθώς τα επίπεδα της αυξάνονται ταχύτατα.
- Χρόνος καθίζησης ερυθρών αιμοσφαιρίων
Όπως δηλώνει το όνομα, μετράται το πόσο θα καθιζάνουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια σε μια ώρα. Πρόκειται για μια μη ειδική εξέταση που πρέπει να αξιολογείται μαζί με άλλα ευρήματα αλλά όταν η τιμή του είναι αυξημένη, τότε χαρακτηρίζεται ως δείκτης χρόνιας φλεγμονής.
Έλεγχος Κατάστασης Βιταμινών
- Βιταμίνη D / 25(ΟΗ)D
Η βιταμίνη D είναι τόσο σημαντική για τον οργανισμό που πλέον χαρακτηρίζεται ως ορμόνη τόσο για την υγεία των οστών όσο και για το ανοσοποιητικό αλλά και για ποικιλία άλλων ρόλων. Μπορεί να συντεθεί ενδογενώς από την έκθεση του δέρματος στην ηλιακή ακτινοβολία UV από την χοληστερόλη, αλλά ακόμα και στην ηλιόλουστη Ελλάδα και Κύπρο τα επίπεδά της είναι αρκετά χαμηλά ακόμα και τους ηλιόλουστους μήνες.
H 25 (ΟΗ)D είναι η πρόδρομος και ανενεργή μορφή της 1,25 διυδροξυβιταμίνης-D και είναι πιο αξιόπιστος δείκτης της κατάστασης της D στον οργανισμό από την ίδια την βιταμίνη.
- Φυλλικό οξύ
Έχει σημαντικό ρόλο στον μεταβολισμό αμινοξέων και νουκλεοτιδίων, και τα επίπεδά του πρέπει να είναι υψηλά πριν σύλληψη για πρόληψη επιπλοκών. Ταυτόχρονα, πρόκειται για βιταμίνη απαραίτητη για την φυσιολογική λειτουργία των αιμοσφαιρίων και συνδυαστικά με την βιταμίνη B12 γίνεται έλεγχος μακροκυτταρικής αναιμίας κυρίως σε άνω των 50 και χορτοφάγους.
- Βιταμίνη B12 (για άνω των 50 ή χορτοφάγους)
Η Β12 έχει κρίσιμο ρόλο στην διατήρηση του προστατευτικού περιβλήματος των νευρικών κυττάρων και συστήνεται ο έλεγχος των επιπέδων σε όλους άνω των 50 και πιθανή χορήγηση συμπληρώματος σε χαμηλά αλλά φυσιολογικά επίπεδα για συμβολή στην πρόληψη νευρολογικών παθήσεων.
Σε χορτοφάγους, κρίνεται απαραίτητος ο έλεγχος, καθώς εκτός από τον εξωγενή εμπλουτισμό δεν υπάρχει ενδογενώς στα φυτικά τρόφιμα. Η ανεπάρκεια της Β12 εκτός από προβλήματα στο νευρικό σύστημα, αποτρέπει και τον φυσιολογικό σχηματισμό υγιών ερυθροκυττάρων οδηγώντας σε μεγαλοβλαστική αναιμία.
Για την μέγιστη ακρίβεια για υποψία έλλειψης Β12, η διάγνωση μπορεί να επαληθευτεί με μέτρηση του μεθυλομαλονικού οξέος (MMA) που είναι πιο ευαίσθητος δείκτης της B12.
Αν ζεις με κάποια πάθηση ή κάποιες συννοσηρότητες θα πρέπει να προσκομίσεις και όλες τις πιο εξειδικευμένες σχετικές εξετάσεις σου. Για παράδειγμα, στον διαβήτη – μεταξύ άλλων – είναι απαραίτητος ο έλεγχος του ποσοστού γλυκοζυλιώμενης γλυκόζης στην αιμοσφαιρίνη (ΗbC1). Ειδικές εξετάσεις υπάρχουν για ειδικές καταστάσεις και μπορείς να ρωτήσεις τον γιατρό σου ποιες άλλες εξετάσεις θα πρέπει να επαναλάβεις για να έχουμε την πληρέστερη εικόνα για την κατάσταση της υγείας σου και την εξέλιξη του/των νοσήματος/ων σου.
